Janusz Korczak
   
 Wiedza o Januszu Korczaku

 
 

  

Zofia Banet-Fornalowa

Korczak lekarz niezwykły

 

Dziecko to motyl
nad spienionym potokiem życia.
Jak dać trwałość, a nie obciążyć lotu
hartować, a nie nużyć skrzydeł.


Janusz Korczak (Henryk Goldszmit) uważał, że należy zmienić dotychczasowe podejście do wychowania dziecka. Chciał do tego przekonać świat dorosłych.
Wiek XX został proklamowany „,Stuleciem Dziecka”. Hasło pochodziło od tytułu książki Ellen K.S. Key (1849—1926), walczącej o prawa kobiet i dzieci. Postulowała ona podejście w dużej mierze oparte na teorii naturalnego wychowania J. J. Rousseau. Korczak należał do najbardziej konsekwentnych realizatorów jej założeń, z tym że w większym stopniu uwzględnił czynniki społeczno-kulturowe.
Począwszy od czasów studenckich, kiedy zaczął pracować na półkoloniach dla dzieci żydowskich i chrześcijańskich, a w szczególności w ‚„Domu Sierot”, który wraz ze Stefanią Wilczyńską prowadził, i w „Naszym Domu”, którym kierowała Maryna Falska i z którym przez wiele lat był związany, usilnie i konsekwentnie realizował swoje idee wychowawcze.
Korczak kształtował charakter dziecka. Starał się obudzić w nim pragnienie do pracy nad sobą — samowychowaniem i samokontrolą, pozwalające mu na zwalczanie własnych wad. Potrafił dzięki mądrości, spolegliwości, niezwykłej zdolności empatii osiągać swoje cele, zarówno poprzez indywidualny kontakt z dzieckiem, jak i oddziaływanie na zbiorowość i poprzez zbiorowość. Pełny rozwój fizyczny, psychiczny, a także moralny dziecka był najważniejszym, a właściwie jedynym celem wychowawczym Korczaka. Osiągnął, mimo bardzo trudnych warunków, w jakich pracował, zadziwiające wychowawcze rezultaty. [...]
Wszechstronne dokonania Korczaka zostały spopularyzowane w kraju i na świecie m.in. dzięki obchodom Roku Korczakowskiego. Trwał on od 22 lipca 1978 do 22 lipca 1979. W 1977 roku powołano Polski Komitet Obchodów. Inauguracja Roku w Polsce w dniach 31 maja — 1 czerwca 1978 była symboliczna, bo związana z Międzynarodowym Dniem Dziecka. Podczas inauguracji powołano w/w Międzynarodowy Komitet Obchodów Roku Korczakowskiego.
Polska Akademia Nauk podjęła decyzję wydania wszystkich dzieł Korczaka, co umożliwia pogłębienie badań nad jego spuścizną. Są opóźnienia w realizacji tego planu, ale 15-tomowa edycja jest na ukończeniu.
W 1978 r. odbyła się sesja naukowa w Izraelu, a w 1979 roku w Polsce i w Paryżu. Odbyły się też seminaria w innych krajach świata, a w Polsce ponadto seminaria literackie i lekarskie. Powstały prace magisterskie i podyplomowe na temat Korczaka. Jego twórczość i życie znalazły odzwierciedlenie w sztuce. W Polsce i USA ustanowiono nagrody literackie im. J. Korczaka. Do popularyzacji Korczaka wśród dzieci przyczyniły się różne konkursy dziecięce w kilku krajach: plastyczne, literackie, a także Zlot Drużyn Harcerskich i przedstawicieli dzieci z Domów Dziecka jego imienia w Zielonej Górze w 1978 r.
W Treblince wyryto na kamieniu napis: „Janusz Korczak (Henryk Goldszmit) i Dzieci”. Jest to jedyny napis w tym strasznym miejscu. Zaplanowano wybudowanie w Łomiankach pod Warszawą Instytutu Naukowego i Opiekuńczo-Wychowawczego im. J. Korczaka. Akt erekcyjny pod budowę Instytutu wmurowano 14 IX 1979. Powołano Społeczny Komitet Budowy IN i O-W im. J. Korczaka.
Rocznicowe obchody zakończyły się 13 września 1979. Były wielkim osiągnięciem w upowszechnieniu idei Korczaka. Nie zrealizowano niestety pomysłu wybudowania Instytutu. Przerastała ona możliwości ruchu Korczakowskiego.
Bardzo dużą rolę odegrała w wielu przedsięwzięciach Roku Korczakowskiego Alicja Szlązakowa, przewodnicząca Polskiego Komitetu Korczakowskiego. Napisała m.in. dużą monografię Janusz Korczak, wydaną w 1978 i przetłumaczoną na esperanto przez Jerzego Uśpieńskiego. Do spopularyzowania postaci i działalności Korczaka przyczyniła się też legenda „ostatniej drogi” Korczaka i dzieci. Rafael Scharf opublikował w „Biuletynie Międzynarodowego Stowarzyszenia im. Janusza Korczaka” z 1980 r. artykuł Spojrzenie wstecz i w przyszłość, w którym dokonuje jej demistyfikacji. Kiedy nastąpiła ewakuacja dzieci z Domu Sierot, Korczak był bardzo chory i nie mógł iść na przedzie, niosąc dziecko. Nie było też posłańca z Judenratu, który przyniósł przepustkę „zwalniającą tylko samego Korczaka”, i tego, że dla zaoszczędzenia dzieciom strachu opowiadał im, że jadą na wycieczkę, a one ufnie szły za nim bez płaczu i protestu”... W tej legendzie były też dodatkowe, niepotwierdzone „szczegóły”: że na Umschlagplatzu Korczak został przez nazistę rozpoznany, że służba porządkowa zasalutowała, a któryś spośród jej członków chciał opóźnić wejście do wagonu Korczaka i dzieci, aby ich może ocalić.
Prawda była inna; to nie był spokojny marsz z Korczakiem na czele. Dzieci wraz z personelem zostały zapędzone do chlorowanych wagonów od razu po wprowadzeniu na Umschlagplatz, z którego udały się w ostatnią drogę...
Dla kogoś, kto był w getcie, wizja „dumnego orszaku” wydaje się nieprawdopodobna. Ale ci w gettach i obozach, którzy ginęli, potrzebowali tej legendy. Podobnie jak ci nieliczni, którzy ocaleli. Przesłoniła ona jednak jego osiągnięcia jako lekarza, które według niego samego były podstawą jego pracy wychowawczej. Dobrze więc się stało, że w ostatnich latach badania jego dorobku zostały skoncentrowane na problematyce jego działań i osiągnięć jako lekarza-pedagoga. Bardzo ważny krok w tej dziedzinie stanowiło Sympozjum Korczak i medycyna, zorganizowane w roku 1986.
Kontynuację znalazła ta tematyka podczas Konferencji w 2005 r., w 100. rocznicę uzyskania przez Korczaka dyplomu lekarza. Konferencja odbyła się pod hasłem: „Prawo Dziecka do zdrowia”.
Korczak był lekarzem niezwykłym; higienistą i awangardowym pedologiem. Był uczonym prowadzącym przez cale życie badania. Cechowało go bardzo poważne podejście do ekologii. „Najpierw stosunek człowieka do natury, a potem ludzi do ludzi” — mawiał.
Warunki materialne, w tym higiena, są według niego podstawą rozwoju dziecka. Interesowały go również „dzieci troski” — tak określał dzieci upośledzone umysłowo. Świadczy o tym jego współpraca z Państwowym Instytutem Pedagogiki Specjalnej, prowadzonym przez    prof. Marię Grzegorzewską, odwołaną w 1935 r. z Państwowego Instytutu Nauczycielskiego (PlN). Na znak solidarności odeszli wszyscy najwybitniejsi wykładowcy, w tym i Korczak.

Prawda była inna; to nie byt spokojny marsz z Korczakiem na czele. Dzieci wraz z personelem zostały zapędzone do chlorowanych wagonów od razu po wprowadzeniu na Umschlagplatz, z którego udały się w ostatnią drogę...

W obecnej Akademii Pedagogiki Specjalnej została powołana przez władze UNESCO Katedra UNESCO Pedagogiki Społecznej im. Janusza Korczaka. To znaczący dowód uznania dla tego wybitnego wychowawcy.
Wielu ludzi dziwiło się, dlaczego wybiera zawód lekarza, skoro ma talent pisarski. Korczak przekonywał, że wybór medycyny jest najbardziej zgodny z pisarstwem: „Żeby być wychowawcą, trzeba być diagnostą”. 23 marca 1905 r. Korczak otrzymał Dyplom Lekarza Cesarskiego Uniwersytetu Warszawskiego. Dyplom uzyskał z blisko dwuletnim opóźnieniem, co spowodowane było dodatkowymi zajęciami, które prowadził:
były to korepetycje, współpraca z kilkoma czasopismami, praca społeczna, również początki pisarstwa.
Od początku studiów formułuje swój pogląd na dziecko, wyrażony m.in. w stwierdzeniach: „Dzieci są ludźmi, w ich duszy są wszystkie zarodki tego, co my mamy. Rozwijać, kierować ich wzrostem należy” oraz: „Żeby leczyć, a szczególnie wychowywać, należy poznać wszystkie przyrodzone własności dziecka” . Był to punkt widzenia przyrodnika, a szczególnie humanisty. Lekarz to przede wszystkim znaczy OBOWIĄZEK. Lekarz odpowiada za wszystko, co się dzieje w szpitalu, musi zapanować nad administracją — stwierdzał Korczak, i tak swoją pracę traktował. Był niezwykle zaangażowanym społecznikiem. Prowadził szeroką akcję odczytową na tematy lekarskie i organizacyjno-społeczne. Należał też do wielu organizacji, które czyniły wysiłki, aby ulżyć doli dziecka biednego. Figurował na liście Towarzystwa Kolonii Letnich, pracował na tajnej pensji dla dziewcząt Stefanii Sempołowskiej, prowadził działalność w bezpłatnych czytelniach prowadzonych przez Warszawskie Towarzystwa Dobroczynności.
Od 1902 był członkiem Warszawskiego Towarzystwa Higienicznego (WTH). By- łato jedyna legalna organizacja Oświatowo-Wychowawcza w Królestwie Polskim. Powołała ona do życia kilka wydziałów, których celem było podniesienie poziomu społeczno-zdrowotnego szerokich rzesz społecznych. Do najważniejszych należały wydziały: higieny miast, szpitali i uzdrowisk, higieny ludowej i przemysłowej, przeciwalkoholowy, przeciwgruźliczy, i higieny wychowawczej.
W 1904 Korczak po raz pierwszy podejmuje pracę na koloniach letnich w „Michalówce” dla chłopców żydowskich. Stanowi to dla niego nowe doświadczenie. Ma trudności w pracy z grupą, ale pracuje dużo, i widzi wyniki:
„rozprostowywanie się pomarszczonego, zgnębionego dziecka niedoli”.
Na koloniach letnich poznał, jak sam określił: „abecadło pracy wychowawczej”. W r. 1908 pracuje w „Wilhelmówce”, kolonii letniej dla chłopców chrześcijańskich. Tu zdobywa nowe doświadczenia. Jego doświadczenia z „Michałówki” i „Wilhelmówki” znajdują odzwierciedlenie w dwóch książkach: Mośki, Jośki, Srule, wyd. w 1910, i Józki, Jaśki J Franki, wyd. w 1911.
Lata 1904—1905 r. to początek współpracy z Robotniczym Uniwersytetem ludowym. Jest też aktywny w Żydowskim Towarzystwie Ochrony Kobiet. Prowadzi wykłady w Związku Młodzieży (1908).
W ostatnich latach Międzynarodowe Stowarzyszenie im. Korczaka i kilka innych krajowych, poświęcają bardzo dużo uwagi tematowi Korczaka — lekarza. Tej problematyce dotyczyło sympozjum, które odbyło się w dniach 24—26 września 1986. Było ono w całości poświęcone tematowi „Korczak i medycyna”. Związki Korczaka z medycyną można, według uczestników sympozjum, rozpatrywać w trzech aspektach: wykształcenia medycznego, praktyki lekarskiej i filozofii medycznej.
Jako filozof medycyny reprezentuje Korczak poglądy awangardowe, jest rzecznikiem medycyny pozytywnej, kreatywnej, która wspomaga rozwój człowieka „ „...komponuje wzniosły hymn pięknego jutra”, jak to sam określił.
Sympozjum miało charakter międzynarodowy, zgromadziło 170 uczestników z wielu krajów Europy, ale też i Australii, Izraela i Stanów Zjednoczonych. W jego trakcie wiele dotychczas nieznanych metod w zakresie publicystyki naukowej z działalności J. Korczaka zostało zaprezentowane szerokiej publiczności. Bardzo znaczący był udział historyków medycyny. [...]
Sympozjum to jest ważne nie tylko z punktu widzenia historycznego, ale też dla potrzeb współczesnych, gdyż nadal pozostaje mnóstwo do zrobienia w dziedzinach, w kt6rych Korczak był nowatorem, ale też dla rozwiązywania wielu nowych problemów jakie przynosi współczesna cywilizacja, takich jak plaga HIV, zagrożenie egzystencji dzieci w związku z wojnami i terroryzmem, nieprawdopodobna bieda na wielu obszarach i związany z tym handel dziećmi, przemoc wobec dzieci w rodzinie, prostytucja dzieci, pedofilia [...]
W roku 2005 został poczyniony następny krok w szerzeniu wiedzy o Korczaku jako lekarzu. Podjęcie tematyki ..Korczak jako lekarz ludzi” zainicjowało Polskie Stowarzyszenie im. Janusza Korczaka, organizując trzy znaczące konferencje naukowe. Pierwsza Ogólnopolska Konferencja pod hasłem:
„Z Korczakiem do Unii Europejskiej, czyli budujemy Europę dzieci” odbyła się 11 kwietnia 2005 r. Jej organizatorem był Krąg Korczakowski Ziemi Łódzkiej Polskiego Stowarzyszenia im. J. Korczaka i „korczakowcy” z Fundacji „Dziecięcy uśmiech”. W Konferencji udział wzięło ponad 120 osób, głównie praktycy w zakresie wychowania z całej Polski. [...]
Kolejna była Międzynarodowa Konferencja Pedagogiczna, która odbyła się 20—22 października 2005 r. w Płocku-Dąbi Polskim. Jej przesłaniem było motto: „Zył na ziemi dobrze czyniąc”. Była ona bardzo dobrze zorganizowana i miała charakter interdyscyplinarny. [...]
Najbardziej znaczącym przedsięwzięciem z okazji Stulecia otrzymania dyplomu lekarskiego przez Janusza Korczaka była Międzynarodowa Konferencja pod hasłem: „Prawo dziecka do zdrowia”.
Konferencja odbyła się w dniach 17—19 listopada 2005 r. w Domu Rekolekcyjnym Księży Pallotynów w Konstancinie-Jeziornej. Zgromadziła 150 przedstawicieli środowisk korczakowskich z całej Polski. Cel Konferencji został w zaproszeniu przedstawiony następująco: „Celem Konferencji jest przedyskutowanie problematyki prawa dziecka do zdrowia rozumianego w szerokim sensie jako dobrostan fizyczny, psychiczny, moralny, społeczny. Zastanawiając się nad istotą, poziomem przestrzegania tego prawa, nad przyczynami jego łamania, chcemy współtworzyć podstawy dla realnego, konstruktywnego systemu ochrony dziecka i młodzieży we współczesnym świecie”.
W Komitecie Naukowym Konferencji znaleźli się profesorowie: Joanna Danielewska z Uniwersytetu Jagiellońskiego, Andrzej Jaczewski z Wyższej Szkoły Studiów Edukacyjnych (WSSE) w Warszawie, Barbara Smolińska-Theiss z Akademii Pedagogiki Specjalnej (APS) w Warszawie, Bogusław Sliwerski z Uniwersytetu Łódzkiego. Całość Konferencji przygotowała i jej przewodniczyła prof. Jadwiga Bińczycka — przewodnicząca Polskiego Stowarzyszenia im. Janusza Korczaka.
Gospodarze ośrodka, księża Pallotyni, przedstawili uczestnikom swoją działalność misyjną w Afryce na rzecz dzieci bardzo potrzebujących pomocy.
Na konferencji zostały zaprezentowane referaty i wyniki badań uczonych ze środowisk       pedagogicznych. Ważne były głosy „.korczakowców”-praktyków, działających w różnych placówkach wychowawczych Wszyscy byli zgodni co do tego, że idee wychowawcze Korczaka nadal aktualne i że należy poprzez wzmożoną współpracę z placówkami oświatowo-wychowawczymi minimalizować zagrożenia dotyczące dzieci i młodzieży. W konferencji, w zamierzeniu międzynarodowej, nie uczestniczyli .„korczakowcy” z zagranicy. Jednak wyniki ich badań były uwzględnione w zaprezentowanych materiałach. [...]
Janusz Korczak działał na różnych polach. Był wybitnym wychowawcą, pisarzem, reformatorem i awangardowym lekarzem. To szerokie zaangażowanie, niezwykłość, oryginalność, przesłaniały jego osiągnięcia jako lekarza. Sam uważaj jednak, że właśnie ten zawód był impulsem, stymulatorem innych jego działań. A wszystko to służyło jednemu: poprawie losu dziecka, daniu mu tego wszystkiego, do czego ma prawo.
Warto o tej nie zawsze docenianej, bo niezbyt znanej, roli i osiągnięciach Janusza Korczaka-lekarza pamiętać nie tylko z okazji rocznicowych, ale i dlatego, że to, co w tej dziedzinie robił, wyprzedzało epokę i jest nadal aktualne i bardzo potrzebne.


Autorka jest działaczką ruchu korczakowskiego. Aktywna też w ruchu esperanckim. Od wielu lat stara się, poprzez esperanto, upowszechniać spuściznę Korczaka. Opublikowała na ten temat wiele artykuł6w, głównie w tym języku. W uznaniu działalności w tym zakresie została wyróżniona przez Międzynarodowe Stowarzyszenie im. Janusza Korczaka Medalem Pamiątkowym im. Janusza Korczaka. Jest też Członkiem Honorowym Polskiego Stowarzyszenia im. Janusza Korczaka.  

  

 

design by TONER        hosting by www.hb.pl

strona główna  |  do góry  |